06.10.2010 Kunst in reageerbuis leidt tot Nobelprijs

STOCKHOLM (ANP) - Uit koolstoffragmenten kunnen wetenschappers geavanceerde geneesmiddelen en materialen maken. Zij hebben daarvoor 'gereedschap' nodig, want uit zichzelf gaan koolstofatomen moeilijk verbindingen met elkaar aan.

Door het metaal palladium als een soort lijm te gebruiken, lukt het wel. De onderzoekers die dat ontdekten, krijgen daarvoor de Nobelprijs voor Scheikunde 2010.

Volgens het Nobelprijscomité stellen de Amerikaan Richard Heck (1931) en de Japanners Ei-ichi Negishi (1935) en Akira Suzuki (1930) chemici in staat kunst te bedrijven in een reageerbuis. Dankzij hun onderzoek kunnen ingewikkelde organische verbindingen zoals die in de natuur voorkomen, in een fabriek worden nagebootst. Dat heeft geleid tot de ontwikkeling van onder meer nieuwe, synthetische medicijnen en hoogwaardige kunststoffen.

De wetenschappers werkten jarenlang los van elkaar aan methodes om koolstoffragmenten aan elkaar te plakken. Heck publiceerde eind jaren zestig voor het eerst over het gebruik van palladium als katalysator. Dat is een stof die een reactie op gang brengt, maar het eindproduct niet beïnvloedt. De twee Japanners verfijnden de techniek verder, zodat die breed toepasbaar werd in de chemische industrie. Alle drie de onderzoekers ontwierpen een eigen methode die naar hen vernoemd is.

Betere technieken om complexe koolstofverbindingen te maken zijn van groot belang voor de chemie. Niet voor niets werd de Nobelprijs voor Scheikunde al vier keer eerder (in 1912, 1950,1979 en 2005) toegekend aan wetenschappers in dit vakgebied. Hun methodes waren evenwel stukken minder efficiënt dan die van Heck, Negishi en Suzuki. Er ontstonden veel meer bijproducten, waardoor extra behandelingen nodig waren en grondstoffen en energie verloren gingen.

Heck studeerde in Los Angeles, werkte vervolgens enkele jaren voor het chemiebedrijf Hercules en was van 1971 tot aan zijn pensioen in 1989 als onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Delaware. Negishi studeerde in Tokio en Philadelphia. Hij doet nog altijd onderzoek aan de Amerikaanse Purdue University. Suzuki studeerde aan de Hokkaido Universiteit in Sapporo, waar hij ook het grootste deel van zijn academische loopbaan doorbracht.

(c) ANP 2010 alle rechten voorbehouden

Meer nieuws

Oudere artikelen...